Bitki ıslahı ve sağladığı avantajlar

 

Yasal dayanaklar

Ülkemizde, yeni bitki çeşitlerinin geliştirilmesini özendirmek, yeni çeşitlerin ve ıslahçı haklarının korunmasını sağlamak amacıyla, 5042 Sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunması Kanunu düzenlenmiş, 15.01.2004 tarihinde, yürürlüğe girmiştir. 17 Mart 2007 tarihinde ise, Yeni Bitki Çeşitlerinin Koruma Uluslararası Birliği Sözleşmesi (UPOV)ni imzalanarak, ülkemiz UPOV üyesi devletler arasında yer almıştır.

 

Kimler Başvurabilir 

Islahçı Hak Sahipliği başvurusunu, T.C vatandaşı olarak ülkemizde ikamet eden gerçek ve tüzel kişiler yapabileceği gibi UPOV sözleşmesi hükümleri dahilinde başvuru hakkına sahip yabancı kişiler de, Türkiye’de ikametgahı olan bir vekil tayin etmek koşuluyla başvuruda bulunabilirler.  Kabul edilen her başvuruya bir numara verilir ve kütüğe kaydedilir. Başvuruların yer aldığı bülten, Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğünün  web sitesinde yayınlanır.

 

Başvurunun İncelenmesi   ve Islahçı Hakkının Tescili

Islahçı Hak koruma başvuruları, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü, Islahçı Hakkı Tescil Komitesince incelenir. Yeni, farklı, yeknesak ve durulmuş olduğu tespit edilen bitki çeşitlerine, 5042 sayılı yasada ve UPOV’da belirtilen diğer şartların yerine getirilmesi kaydıyla, bir isim verilerek ıslahçı hakkı tescil edilir. Bu kanun kapsamında koruma altına alınan Çeşitlerin Islahçı Hakları, hak sahibinin adı, koruma süresi, Gıda Tarım Ve Hayvancılık Bakanlığının düzenlediği Islahçı Hakları Kütüğüne tescil edilmek suretiyle ilan edilir. Kütükteki bilgiler resmi ve alenidir.

 

Islahçı Hak Sahibinin Hakları

5042 sayılı Yasa, Islahçı Hak Sahibinin haklarını ve bu haklara tecavüz sayılan halleri ayrıntılı olarak düzenlemiştir. Hak sahibinin hakları 14. maddede düzenlenmiştir. Hak sahibinin haklarına tecavüz sayılan haller ise 56.maddede düzenlenmiş olup, başlıcaları; Hak sahibinin yetkilerini, hak sahibinin rızası olmadan kullanmak, korunan çeşide ait çoğaltım materyalinin, hak sahibinin inhisari yetkilerini ihlal etmek suretiyle üretildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği halde, söz konusu materyali çoğaltım amacıyla hazırlamak, çoğaltmak, satışa sunmak, veya diğer şekillerde piyasaya sürmek, ihraç etmek, veya bu amaçlarla depolamak, hakkı gasbetmek, bu ve benzeri fiillere iştirak veya yardım etmek veya teşvik etmek veya hangi şekil ve şartta olursa olsun bu fiillerin yapılmasını kolaylaştırmak, kendisinde bulunan ve haksız olarak üretilen veya piyasaya sürülen materyalin nereden alındığını veya sağlandığını bildirmekten kaçınmak olarak sayılabilir.

 

Hakka Tecavüz halinde yasal yollar

Hak sahibinin haklarına tecavüz edilmesi halinde, takibi şikayete bağlı suç oluşur. Hak sahibi, ıslahçı hakkını ve yetkilerini izinsiz kullananlar hakkında Cumhuriyet Savcılıklarına suç duyurusunda bulunarak, haklarında ceza davası açılmasını ve cezalandırılmalarını isteyebilir.

Hakkı tecavüz edilen hak sahibi ayrıca, Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde tecavüzün durdurulması, maddi manevi tazminat, bedel ve/veya yoksun kalınan kazanç davası açabilir. Hak sahibi açtığı davada, ıslahçı haklarına tecavüz fiillerinin durdurulmasını ve maruz kaldığı zararı isteyebileceği gibi, hakka tecavüz neticesinde üretilen materyallere ve üretimde kullanılan araçlara el konulmasını, imha edilmesini veya el konulan materyaller (örneğin fidanlar) ile araçlara(fidanlığın/meyve bahçesinin kurulu olduğu araziye) tazminat miktarı ile sınırlı olarak mülkiyet hakkı tanınmasını dahi isteyebilir.

Hakka tecavüz hallerinde, hak sahibinin tescil edilen çeşidi ile izinsiz kullanılan çeşidin aynı olup olmadığı hususu, Çeşit analizi ya da Gen Analizi adını verdiğimiz yöntemle tespit edilebilmektedir.

 

Hak sahibinin ve Üreticilerin Dikkat Edeceği Hususlar

Ülkemizde özellikle Tarım sektöründeki fidan, tohum vb. üreticilerin 5042 sayılı yasayı ve UPOV sözleşmesini iyi bilmeleri şarttır. Çünkü, koruma altına alınmış bir çeşidi, izinsiz çoğaltmak, izinsiz çoğaltılan bir çeşidi satın almak ve kullanmak (Örn. Bahçe kurmak), üretim materyallerini satmaya kalkışmak, satmak gibi eylemler, kişileri, yüklü tazminat davaları  ve ceza davaları ile karşı karşıya getirebilir.

Üreticilerin, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünde Islah Hakları koruma altına çeşitler listesi düzenli olarak yayınlanmaktadır. Ülkemizde üretim ve satış izni verilen çeşitlerin yer aldığı Tescil ve Milli Çeşit Listeleri de ayrıca yayınlanmaktadır. Bu listelere Bakanlığın internet sitesinden ulaşılabilir.

 

Av. Yurdagül Gündoğan

av.y.gundogan@hotmail.com

0 532 632 8117

0 322 363 55 82

ADRES: Reşatbey mah. Fuzuli Cad. no. 9 K.7/14 Seyhan/ADANA

Facebook yorumları

adet yorum

Powered by Facebook Comments

Avukat, Arabulucu Şamil Demir (LL.M, MCIArb) 1976 Yılında Ankara’ da doğmuştur. 1997 yılında Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesinden, 2011 yılında Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk yüksek lisans programından mezun olmuştur. 1998 yılından bu yana Ankara Barosuna kayıtlı olarak serbest avukatlık yapmaktadır. 14.11.2013 tarihinden bu yana Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Siciline kayıtlı arabulucudur. İngilizce bilmektedir. Evli, bir çocuk babasıdır.

Şamil Demir, şu kurumlara üye ve akreditedir:
– Ankara Barosu (Sicil No: 13560) Türkiye Barolar Birliği (Sicil No: 43868)
– Adalet Bakanlığı HİGM Arabuluculuk Daire Başkanlığı (Sicil No: 0002)
– Alternatif Uyuşmazlık Çözümleri Derneği (Başkan)
– Chartered Institute of Arbitrators (MCIArb, Mediator Member: 36195)
– International Mediation Institute, Certified Mediator Mediators Beyond
– Borders International, Member World Mediation Organization, Fellow

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir